Toen ik het stukje op HoeMannenDenken las, over 1000 jaar oud worden, moest ik meteen aan de duizend jaar oude boom in het dorpje Heede (Duitsland) denken. Heede ligt vlak over de grens bij Bourtange (Groningen) en daar staat ie: de oudste en dikste boom van Europa.
De kolos, een Zomerlinde (Tilia Platyphyllos), staat in een openbaar toegankelijk parkje, midden in het dorp, op een grasveld. Hij wordt omgeven door een kring van grote zwerfkeien. Heede heeft niet echt een centrum; het is maar een klein dorp en je rijdt er eigenlijk zo langs. Bij de ingang van het parkje staat een mooie steen met de afbeelding van de linde erop. Maar dat is dan ook alles.
bron: commons.wikimedia.org CC GNU FDL (author: Frank Vincentz, 2017)
Voor mij was de boom dan ook een toevallige ontdekking. Ik ga regelmatig in Dörpen (spreek uit: Durpen, en ja, dat bestaat echt) boodschappen doen en zag ineens een bord langs een B-weggetje, dat naar de boom verwees. Vaak denk ik dat de boom, die er al eeuwen lang stilletjes staat, veel meer aandacht zou mogen krijgen. De oudste en dikste boom van Europa, ongelooflijk! Hier om de hoek. En bijna niemand die het weet.
Had de boom in een toeristisch gebied gestaan of in een door pure commercie gedreven land als de VS, was er vast een heel feest omheen ontstaan. Een paar souveniershops, betaalde parkeerplaatsen, een restaurant, een groot hekwerk en natuurlijk bewaking. En niet te vergeten een gelikte website en een eigen facebookpagina. En de boom had dan ongetwijfeld ook zelf getwitterd en een Instagram-account gehad.
Maar nu niet dus. Niets van dit alles. Slecht een klein parkje, een enorm grote boom en een informatiebord achter glas waar alleen in het Duits enkele feiten opgeschreven staan. Het bord ziet er bijzonder onaantrekkelijk uit, de papieren die erin hangen zijn vergeeld en nauwelijks leesbaar. De Duitsers noemen de boom ‘Dicke Linde’. Klinkt als een goedaardige schommel van een vrouw. De tekst zelf is langdradig en zelfs voor iemand die redelijk goed Duits kan, nauwelijks te volgen.
Op internet zijn echter wel een paar mooie feiten en een beetje geschiedenis van deze boom te vinden. Hij is waarschijnlijk 1000 of zelfs 1400 jaar oud. Dit is één van die eeuwenoude dorpslinden, zoals ze wel vaker voorkwamen in Midden-Europese landen. Het planten van linden in dorpen was een traditie die door het Christendom, vanaf de vroege Middeleeuwen, werd toegepast, vaak bij de kerk. In dit geval stond de linde op de binnenplaats van een burcht, de ‘Schärpenburg’. Deze zou in een vroegere versie al in de late 13e eeuw hebben bestaan, maar in 1467 in een tweede, modernere variant zijn gebouwd. De oudste vermelding van de linde is uit 1677 toen de Schärpenburg in de oorlog tussen Nederlandse en Duitse troepen werd bestormd en verwoest. Ook de linde werd zwaar beschadigd maar de bevelhebber van Hollandse zijde, de Zweedse Generaal Rabenhaupt, gaf opdracht de boom te sparen. Goddank.
De gehavende kroon is volledig gesnoeid. Uit de stam is de huidige kroon met oorspronkelijk 16, maar nu nog 11 dikke en 2 dunnere stammen, gegroeid. Of het hier werkelijk om een individuele boom gaat of een vergroeiing van meerdere bomen is niet duidelijk. Deze groeiwijze is bij veel oude lindes te zien: na verwoesting van de kroon door een storm of na knotten/snoeien loopt de stam weer uit en vormt een geheel nieuwe, ‘verse’ kroon. Hernieuwd leven dus! Er zitten enkele flinke staalkabels in de boom, om de boel een beetje bij elkaar te houden. Of om te voorkomen dat mensen erin klimmen, vermoed ik.
Er staan enkele banken in het ‘parkje’ (nogmaals, je kunt ’t nauwelijks een park noemen) en zittend op het bankje tegenover de grote boom, vraag ik mij af hoe het zou zijn als ik met hem zou kunnen praten. Dat kan natuurlijk sowieso; geen hond hier die het ziet of hoort, maar ik vraag me dus af hoe het zou zijn als de boom mij ook zou zien zitten als gesprekspartner en er wederzijdse communicatie zou plaatsvinden.
Ik zou eerst mijn bewondering uitspreken en vertellen hoe onvoorstelbaar ik het vind dat hij al zoveel eeuwen, meer dan een millennium, oud is. Hoeveel generaties mensen die boom al heeft meegemaakt! Oorlogen en gouden tijden. Paard en wagen, de eerste auto’s, vliegtuigen die ineens overkwamen… gewoonweg niet te bevatten. En dan nu het digitale tijdperk. Hoe zou de boom kijken naar al die mensen die met de camera’s van hun mobieltjes in de weer zijn? En zou de boom weten dat hij ook te bewonderen is in een andere dimensie namelijk ‘op het internet’? Ik zou vragen hoe de boom al deze tijden heeft ervaren en hoe hij het vind om al zó oud te zijn. Meer dan duizend jaar, iets waarvan die De Grey met z’n ellenlange baard uit het stukje van HoeMannenDenken alleen maar kan dromen.
Plotseling gaat mijn telefoon. Ik neem op. Het is mijn man. Hij vraagt bezorgd waar ik al die tijd blijf.
“Een half uur al, zó lang?” antwoord ik een beetje geschrokken en verbaasd. Hij zit thuis op mij te wachten, want we zouden na de boodschappen meteen nog even samen op pad gaan.
“Sorry, sorry, ik kom er onmiddellijk aan,” stamel ik, pak mijn tas en haast mij naar de auto.
Terwijl ik wegloop hoor ik ineens de boom.
“U ziet ’t, mensenmensje, tijd ís een relatief begrip,” klinkt het. Ik kijk geschrokken om. Bladeren ritselen héél even meer dan de wind kan veroorzaken. De takken lijken te bewegen, een extra schaduw doemt op en trekt evenzo snel weer weg. Ik zweer het.
bron: commons.wikimedia.org CC ASA 4.0 (author: Thomas Pusch, 2015)
Ja, … bomen kunnen praten en gedachten opwekken. Zaaalig toch.
Zelf heb ik een Lijsterbes in mijn mijmerhoekje in de tuin geplant. Heerlijk om ernaast te zitten op de bank, hem aan te raken en om raad te vragen.
Bomen , meer dan de moeite waard !